พินัยกรรมผิดแบบ ปลอม หรือถูกบังคับให้ทำ คัดค้านหรือเพิกถอนพินัยกรรมได้อย่างไร

พินัยกรรมเป็นเอกสารที่ผู้ตายไม่สามารถมาอธิบายได้อีก ศาลจึงตรวจอย่างเคร่งครัดว่าทำถูกแบบหรือไม่ และผู้ทำมีเจตนาแท้จริงหรือไม่ หากคุณสงสัยพินัยกรรมที่มีคนนำมาอ้าง บทความนี้ช่วยให้เห็นว่าควรตรวจอะไรก่อน

แบบพินัยกรรมตามกฎหมาย 5 แบบ

• แบบธรรมดา: ทำเป็นหนังสือ ลงวันที่ ผู้ทำลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกัน และพยานลงลายมือชื่อรับรอง (มาตรา 1656)
• เขียนเองทั้งฉบับ: ผู้ทำเขียนด้วยมือตนเองทั้งฉบับ ลงวันที่ และลงลายมือชื่อ พิมพ์ด้วยคอมพิวเตอร์ไม่ได้ (มาตรา 1657)
• เอกสารฝ่ายเมือง: ทำต่อนายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขต (มาตรา 1658)
• เอกสารลับ: ผนึกซองและนำไปแสดงต่อนายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขต (มาตรา 1660)
• ด้วยวาจา: ทำได้เฉพาะพฤติการณ์พิเศษ เช่น ตกอยู่ในอันตรายใกล้ความตาย (มาตรา 1663)

พินัยกรรมที่ไม่ได้ทำตามแบบเป็นโมฆะ (มาตรา 1705)

เหตุที่ทำให้พินัยกรรมไม่มีผล

• ทำผิดแบบ เช่น พยานไม่ได้อยู่พร้อมกันขณะลงลายมือชื่อ
• ผู้ทำอายุยังไม่ครบ 15 ปี (มาตรา 1703)
• ผู้ทำเป็นคนไร้ความสามารถ หรือวิกลจริตในขณะทำพินัยกรรม (มาตรา 1704)
• ลายมือชื่อของผู้ตายถูกปลอม
• ผู้เขียนหรือพยานในพินัยกรรม รวมถึงคู่สมรสของบุคคลเหล่านั้น เป็นผู้รับประโยชน์ ข้อกำหนดส่วนนั้นใช้ไม่ได้ (มาตรา 1653)
• ยกทรัพย์ที่ไม่ใช่ของผู้ทำทั้งหมด เช่น ยกสินสมรสทั้งก้อน ใช้ได้เฉพาะส่วนของผู้ทำพินัยกรรม

ถูกข่มขู่ ถูกหลอก หรือสำคัญผิด

พินัยกรรมที่ทำเพราะถูกข่มขู่ ถูกกลฉ้อฉล หรือสำคัญผิด ขอให้ศาลเพิกถอนได้ แต่กฎหมายกำหนดเวลาฟ้องไว้สั้นมาก คือภายใน 3 เดือนนับแต่รู้เหตุ และไม่เกิน 1 ปีนับแต่ผู้ทำพินัยกรรมตาย (มาตรา 1708–1710)

ใช้สิทธิได้ 2 ช่องทาง

1. ยื่นคัดค้าน ในคดีที่อีกฝ่ายร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกตามพินัยกรรม ศาลจะพิจารณาความสมบูรณ์ของพินัยกรรมในคดีนั้น
2. ฟ้องคดี ขอให้ศาลพิพากษาว่าพินัยกรรมเป็นโมฆะหรือเพิกถอนพินัยกรรม พร้อมขอเพิกถอนการโอนทรัพย์ที่ทำตามพินัยกรรมนั้น

พยานหลักฐานที่ช่วยได้

• ลายมือชื่อของผู้ตายในเอกสารราชการช่วงเวลาใกล้เคียง เพื่อส่งผู้เชี่ยวชาญตรวจพิสูจน์
• เวชระเบียน แสดงสภาพร่างกายและสติของผู้ตายในวันทำพินัยกรรม
• พยานที่อยู่ในเหตุการณ์ หรือรู้ว่าใครพาผู้ตายไปและใครเตรียมเอกสาร

ถ้าพินัยกรรมถูกปลอม

นอกจากคดีแพ่ง ผู้เสียหายอาจดำเนินคดีอาญาฐานปลอมเอกสารและใช้เอกสารปลอมได้ และผู้ที่ปลอม ทำลาย หรือปิดบังพินัยกรรม จะถูกกำจัดมิให้รับมรดกในฐานะผู้ไม่สมควร (มาตรา 1606)

คำถามที่พบบ่อย

พินัยกรรมทำที่อำเภอ คัดค้านได้หรือไม่
คัดค้านได้ แต่พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองมีเจ้าหน้าที่รัฐรับรอง ศาลจึงให้น้ำหนักมาก ผู้คัดค้านต้องมีหลักฐานชัดเจน

ไม่มีชื่อในพินัยกรรมเลย ยังมีสิทธิหรือไม่
ถ้าพินัยกรรมสมบูรณ์และยกทรัพย์ทั้งหมดให้ผู้อื่น ทายาทโดยธรรมจะไม่ได้ทรัพย์ส่วนนั้น แต่ทรัพย์ที่พินัยกรรมไม่ได้กล่าวถึงยังตกแก่ทายาทโดยธรรม (มาตรา 1620)

อ้างอิง: ป.พ.พ. มาตรา 1606, 1620, 1653, 1656–1663, 1703–1710