สืบทรัพย์ลูกหนี้ตรวจอะไรได้บ้าง ทรัพย์แบบไหนคุ้มค่าบังคับคดี (ซีรีส์บังคับคดี ตอนที่ 3)

คำตอบสั้น: การสืบทรัพย์คือการค้นหาทรัพย์และสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ที่บังคับคดีได้ เช่น ที่ดิน ห้องชุด รถยนต์ หุ้น สิทธิการเช่า และเงินที่บุคคลภายนอกต้องจ่ายให้ลูกหนี้ เช่น เงินฝาก ก่อนเสนอให้ยึดต้องตรวจว่าลูกหนี้เป็นเจ้าของจริง มีภาระจำนองหรือถูกยึดในคดีอื่นหรือไม่ และคุ้มค่ากับยอดหนี้หรือไม่ ถ้าหาทรัพย์ไม่พบ ขอให้ศาลไต่สวนลูกหนี้เรื่องทรัพย์สินได้ (ป.วิ.พ. มาตรา 277)

การบังคับคดีจะเดินต่อได้เมื่อรู้ว่าลูกหนี้มีอะไร การสืบทรัพย์จึงเป็นงานหลักของฝ่ายเจ้าหนี้ เจ้าพนักงานบังคับคดีจะยึดหรืออายัดตามที่เจ้าหนี้ระบุและนำชี้

ทรัพย์ที่บังคับคดีได้ (ตัวอย่าง)

• อสังหาริมทรัพย์ เช่น ที่ดิน บ้าน ห้องชุด
• สังหาริมทรัพย์ที่มีรูปร่าง และทรัพย์ที่มีทะเบียน เช่น รถยนต์ เรือ (ป.วิ.พ. มาตรา 303–304)
• หลักทรัพย์ เช่น หุ้น (มาตรา 305)
• สิทธิในสิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า สิทธิการเช่า สิทธิตามใบอนุญาตหรือสัมปทาน (มาตรา 308–311)
• สิทธิเรียกร้องที่ลูกหนี้มีต่อบุคคลภายนอก เช่น เงินฝาก เงินที่คู่ค้าหรือผู้เช่าต้องจ่ายให้ลูกหนี้ ซึ่งบังคับด้วยการอายัด (มาตรา 316)

ต้องตรวจอะไรก่อนเสนอให้ยึด

• ใครเป็นเจ้าของจริง ที่อยู่ตามทะเบียนบ้านเพียงอย่างเดียวไม่ได้พิสูจน์ว่าลูกหนี้เป็นเจ้าของบ้านหลังนั้น ทรัพย์ที่มีทะเบียนต้องตรวจว่าใครมีชื่อเป็นเจ้าของ
• ภาระผูกพัน เช่น จำนอง เช่าซื้อ หรือมีเจ้าของรวม เพราะผู้รับจำนองหรือผู้มีสิทธิได้รับชำระก่อนจะได้เงินก่อน
• ถูกยึดในคดีอื่นแล้วหรือไม่ ถ้าถูกยึดแล้ว อาจต้องใช้วิธีขอเฉลี่ยแทนการยึดซ้ำ (ตอนที่ 10)
• ความคุ้มค่า เทียบมูลค่าที่น่าจะขายได้ หักภาระและค่าใช้จ่าย กับยอดหนี้

สืบทรัพย์อย่างไรให้ชอบด้วยกฎหมาย

ใช้ข้อมูลจากเบาะแสที่เจ้าหนี้มี เอกสารราชการที่ขอตรวจได้ตามสิทธิ และแหล่งข้อมูลสาธารณะ ไม่ใช้วิธีที่ละเมิดสิทธิหรือข้อมูลส่วนบุคคลของผู้อื่น

หาทรัพย์ไม่พบ ทำอะไรได้

ถ้าเจ้าหนี้เชื่อว่าลูกหนี้มีทรัพย์มากกว่าที่ทราบ อาจยื่นคำร้องต่อศาลขอให้ไต่สวนและออกหมายเรียกลูกหนี้มาให้ข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินได้ (ป.วิ.พ. มาตรา 277) และควรตรวจซ้ำเป็นระยะภายในระยะเวลาบังคับคดี

คำถามที่พบบ่อย

สืบทรัพย์ใช้เวลานานแค่ไหน
ขึ้นกับเบาะแสที่มีและประเภททรัพย์ที่ต้องตรวจ

รู้แค่ที่อยู่ลูกหนี้ ยึดบ้านได้ไหม
ต้องตรวจก่อนว่าลูกหนี้เป็นเจ้าของบ้านนั้นจริง ทะเบียนบ้านไม่ได้พิสูจน์กรรมสิทธิ์

ทรัพย์ติดจำนอง ยึดได้ไหม
ยึดได้ แต่ผู้รับจำนองได้รับชำระก่อน ต้องประเมินว่ามีเงินเหลือถึงเจ้าหนี้หรือไม่ (ตอนที่ 8)

อ้างอิง: ป.วิ.พ. มาตรา 277, 303–305, 308–311, 316 (ตามเอกสารสรุปของกรมบังคับคดี)